B E S T E L    D E    B O E K E N    V A N    K R I S    E N    A B O N N E E R    J E    O P    H E T    T I J D S C H R I F T    V A N    H U B E R T :    W E I R D O'S

Te gek voor woorden

Het is een hele historie


Het Nederlands behoort net zoals het Engels, het Duits en de Scandinavische talen tot de Germaanse talenfamilie.
Het Oudnederlands stamt uit het Frankisch, dat op zijn beurt beÔnvloed werd door de Saksische en Friese dialecten. Het werd gesproken in het noorden, zoals in het oude Vlaanderen en Nederland, maar in het zuiden, waar nu WalloniŽ ligt, werd een verbasterd Latijn gesproken. In die tijd kunnen we dus al spreken van een heuse taalgrens.
Er zijn weinig bronnen bewaard gebleven, maar het Oudnederlands, met zijn heldere uitgangen en zijn talrijke verbuigingsvormen, werd gesproken tot in de twaalfde eeuw. Voorbeeldzin: 'Hebban olla vogala nestas bigunnan, hinase hic enda thu, wat unbidan we nu?í of: hebben alle vogels nesten begonnen, behalve ik en jij; wat wachten we nu?
Van het Middelnederlands, dat gesproken werd tot in de zestiende eeuw, zijn echter genoeg bronnen voorhanden waaruit het verschil met het Oudnederlands duidelijk blijkt. De heldere uitgangen en de verbuigingsvormen vielen weg en sommige dialecten namen in belangrijkheid toe. Het Limburgs was geen groot succes bij de bevolking, maar het Vlaams werd toonaangevend vanwege de veroveringspolitiek van de Vlaamse graven en de bloei van de haven van Brugge en Gent. Vanaf de vijftiende eeuw kreeg het Brabants echter meer aanzien door de Bourgondische graven die in Brussel het hof maakten. Ook de oprichting van de Leuvense universiteit en de groei van de Antwerpse haven bepaalden de omgangstaal.
Er was dus nog geen sprake van een algemene taal, maar daar kwam verandering in door de godsdiensttwisten naar aanleiding van het ontstaan van het protestantisme. Rijke en geleerde burgers uit Vlaanderen en Brabant trokken naar Nederland en bepaalden mee het Hollandse dialect, en zo ontstond onze standaardtaal.
Hoge ambtenaren en handelaars spraken die taal in beperkte kring, maar boeken- en toneelschrijvers zorgden ervoor dat de taal over heel Nederland werd verspreid, ook de vertaling van de bijbel hielp daarbij. Na de Franse bezetting, rond 1800, werd het Frans de taal van de burgerij en het Vlaams de taal van het gewone volk. Maar geleidelijk won het Vlaams aan belang en werd het duidelijk dat de Vlamingen zich bij hun noorderburen moesten aansluiten. Uit die samenwerking ontstond het Algemeen Nederlands.
De Leidense hoogleraar Matthijs Siegenbeek publiceerde in 1804 voor de Bataafse republiek een Verhandeling over de Nederduitsche spelling ter bevordering van eenparigheid in dezelve. Na de eenmaking van de Nederlanden in 1815 werd de spelling-Siegenbeek ook bij ons ingevoerd. Na 1830 nam het verzet tegen deze Hollandse spelling nog toe. Jan Frans Willems stelde in 1839 een spelling voor, die in 1844 door de regering werd overgenomen. In BelgiŽ was deze spelling opgelegd, in Nederland aanbevolen.
De Nederlandse taalkundigen Matthias de Vries en L.A. Te Winkel ontwierpen in 1863 een nieuwe spelling voor het Woordenboek der Nederlandsche taal. In BelgiŽ werd de spelling De Vries - Te Winkel van kracht in 1864. Van R.A. Kollewijn verscheen in 1891 'Onze lastige spelling, een voorstel tot vereenvoudiging'. De taalkundige was tegen de dubbele spelling van lange klinkers, de eind-sch en de naamvallen. De Nederlandse minister van onderwijs Marchant voerde in 1934 enkele van Kollewijns wijzigingen door, maar in 1935 herriep zijn opvolger de aanpassing.
BelgiŽ legde in 1946 bij Koninklijk Besluit de spellingsvoorschriften van Marchant op voor onderwijs en overheid. Lange klinkers werden voortaan enkel geschreven en de eind-sch verdween. De spelling werd verder uitgewerkt in de Woordenlijst der Nederlandse Taal en in 1954 verscheen het Groene Boekje. Het ongenoegen over de dubbelspelling - voorkeurspelling versus toegelaten spelling - groeide, en in 1963 stelde de zogeheten odeklonje-commissie een radicale vernederlandsing van bastaardwoorden voor, die evenwel niet werd aanvaard.Tot 1970 werd officieel de benaming ABN gebruikt.
Nederland en BelgiŽ sloten het Taalunieverdrag en in 1980 zag de Taalunie het licht. In 1990 moest de commissie-Geerts een evenwichtige regeling ontwerpen voor bastaardwoorden, verbindingsletters, de apostrof, het trema en het liggende streepje. De voorstellen van de commissie-Geerts voor bastaardwoorden lekten uit ('een klakson op het buro van de ginekoloog') en werden afgewezen. De toegelaten spelling werd in 1994 afgeschaft.
Het nieuwe Groene Boekje kreeg in 1995 traditiegetrouw bakken kritiek. In de nieuwe van Dale stonden spelvormen die afweken van het Groene Boekje. In Vlaanderen ging de overheid op 1 september 1996 over op de nieuwe spelling; het onderwijs kreeg de keuze tussen 1 september 1996 en 1 september 1997. In 2002 wierp Vlaams minister van cultuur Paul van Grembergen weer olie op het vuur, want hij wilde de regeling van de tussen-n opnieuw bekijken.
Momenteel spreekt iedereen in Nederland en Vlaanderen het Algemeen Nederlands, maar het dialect zal niet zo snel verdwijnen.

į


Terug naar boven


Oudernederlands tot 12de eeuw.
'Hebban olla vogala nestas bigunnan,
hinase hic enda thu, wat unbidan we nu?í
of: hebben alle vogels nesten begonnen,
behalve ik en jij; wat wachten we nu?

Middelnederlands tot in de 16de eeuw.

Opkomst van het Brabants vanaf 15de eeuw.

Hollandse dialect raakt verspreid in 17de eeuw.

Rond 1800 wint het Vlaams aan belang.

1804: publicatie spelling Siegenbeek.

1815: invoering spelling Siegenbeek in BelgiŽ.

1839: voorstelling spelling Jan Frans Willems.

1844: spelling door regering aangenomen.

1863: spelling de Vries en Te Winkel.

1891: Onze Lastige Spelling van Kollewijn.

1934: regering voert voorstel Kollewijn deels in.

1935: regering herroept Kollewijn.

1946: BelgiŽ legt spelling Marchant op.

1954: het Groene Boekje verschijnt.

1963: vernederlandsing bastaardwoorden
niet aanvaard.

Tot 1970 heet onze taal officieel ABN.

1980: Nederland en BelgiŽ
sluiten Taalunieverdrag.

1994: voorstel commissie-Geerts
niet aanvaard.

1995: het nieuwe Groene Boekje verschijnt.

1996: Vlaamse overheid voert
nieuwe spelling in.

Iedereen in Nederland en Vlaanderen
spreekt AN.
eygen

Site map         Contact               Geschriften             Gedachten

facebook facebook


© EYGEN-BOEKEN.be    On-line sinds 25/05/2012      Alle rechten voorbehouden
Versie 8.0          Page update 13/07/2017 13:00


B O E K E N    V A N    K R I S    V A N    E Y G E N    U I T G E G E V E N    D O O R    L E C T U R I U M    (FreeMusketeers)